سانسۆر کێشەیەکی UXـە

خوێنەرێک لە تاران وتارەکەت دەکاتەوە. لاپەڕەکە بار دەبێت. دەست دەخاتە سەر دوگمەی هاوبەشکردن. دوگمەکە ئەو هاوبەشکردنە ڕادەگەیەنێتەوە بۆ ناوبژیوانێکی مێتادەیتا کە لەناو ئەو SDKی لایەنی سێیەمدا چەسپاوە کە یەکێک لە ساڵی 2019دا زیادی کردووە، چونکە تیمی مارکێتینگ پێویستی بە ئەتریبیوشن بوو. وتارەکە هەرگیز سانسۆر نەکراوە. ئەوەی سانسۆر کراوە خوێنەرەکە بووە.

ئەمە ڕوخساری سانسۆرە لە ساڵی 2026دا، لە زۆربەی ئەو شوێنانەی من تێیاندا کار دەکەم — نەک ئاگادارکردنەوەی لابردن یان دۆمەینێکی بلۆککراو، بەڵکو ڕووکارێکی بێ کەموکوڕی کارا کە بە تەواوی ئەو کارە دەکات کە بۆی دیزاین کراوە، لەکاتێکدا ئەو کەسانەی بەکاریان هێناوە دەردەخات بۆ هەرکەسێک دەسەڵاتی هەبێت بەسەر دابینکەری SDK، چارەسەرکەری DNS، CA، ناوچەی کلاود، یان فرۆشیاری شیکاریدا کە یەکێک زیادی کردووە بۆ ئەوەی OKRی سێمانگی ساڵی 2019 بگەیەنێتە ئەنجام.

ئامێری سانسۆر زۆربەی کات ئیتر گرنگی بەوە نادات کە ناوەڕۆکەکەت هەڵواسراوە یان نا. گرنگی بەوە دەدات کە کێ خوێندوویەتی.

ڕووکار سیاسەتەکەیە

کاتێک دیزاینەران باسی سانسۆر دەکەن، گفتوگۆکە زۆرجار لە ئاستی ئیدیتۆریاڵدا دەمێنێتەوە. ئەوەی دەتوانرێت بڵاو بکرێتەوە. ئەوەی لادەبردرێت. ئایا پلاتفۆرمەکە دەبێت ئەم یان ئەو پارچە قسانە هۆست بکات یان نا. سانسۆرە سەرنجڕاکێشەکە — ئەو سانسۆرەی کە بەڕاستی شێوە دەدات بەوەی خەڵک لە ژینگە سنووردارەکاندا چی دەزانن، چی دەخوێننەوە، و چی دەکەن — لە هیچ شوێنێکی نزیک ئەو گفتوگۆیە ڕوونادات.

کارەکە لە ڕووکاردا ڕوودەدات. بڕیاری داواکردنی هەژمار پێش خوێندنەوە. بڕیاری بارکردنی پیکسڵی شوێنکەوتن لە CDNێکەوە کە لە ڕێگەی ناوبژیوانی سانسۆرچییەکەوە دەگاتە ئامانج. بەشی کۆمێنتەکان کە بەدواداچوونەوە دەبێتە لیستی ئامانجگرتن کاتێک کەسێک دەسەڵاتی ئاگادارکردنەوەی یاسایی هەبێت و حەزی لێی خۆش دەبێت. دوگمەی «چوونەژوورەوە بە Google» کە ڕاستکردنەوەی ناسنامە بەناو تۆڕێکدا دەبات کە خوێنەر ناتوانێت بەکاری بهێنێت بێ ئەوەی خۆی نیشان بدات پێی.

هیچکام لەمانە ئەو شتەی نییە کە دیزاینەر پێیوایە دەیکات لەکاتی بڵاوکردنەوەی تایبەتمەندییەکەدا. ئەوان تازەواردنێکی خێراتر، سیستەمێکی کۆمێنتی دەوڵەمەندتر، چوونەژوورەوەیەکی پاکتر بڵاو دەکەنەوە. سانسۆر کاریگەرییەکی لاوەکییە بۆ هەڵبژاردنێکی ڕازاندنەوە — کە بەو مانایە، بڕیارێکی دیزاین بووە، کە بەبێ ئەوەی کەس لەناو ژووردا تۆمار بکات کە بڕیارێکی دیزاینیان لەسەر سانسۆر دەدا، دراوە.

خوێنەری سنووردار لە ڕاستیدا چی دەکات

دوو ساڵ کاری دیزاینم کرد بۆ بینەرێک کە ناوەندی خوێنەرەکەی لەناو وڵاتێکدا بوو کە چاودێری دەکات، خێرایی تۆڕ کەم دەکاتەوە، و هەندێکجار خەڵک دەگرێت لەسەر ئەوەی لە ئۆنلاین دەیخوێننەوە. یەکەم شت کە فێری دەبیت ئەوەیە کە ئەو خوێنەرەی خەیاڵت پێی کردووە بوونی نییە. ئەو خوێنەرەی هەتە شەش شت پێکەوە دەکات. لەسەر مۆبایلێکی قەرزە. لەسەر VPNێکە کە بەردەوام پەیوەندی دەبڕێت. بە زمانێک دەخوێنێتەوە کە سیستەمی کارپێکردن (OS) بە تەواوی پشتگیری ناکات. وێنەی وتارەکە دەگرێت پێش ئەوەی لابردرێت. پرۆفایلێکی وردی جیاوازی وێبگەڕی هەیە بۆ ئەو شتانەی نابێت بیانخوێنێتەوە.

خوێنەرەکە هەموو ئەمانە ناکات لەبەر ئەوەی گومانباوە، بەڵکو لەبەر ئەوەی سیستەمەکە ڕاهێناویەتی. کوڕی مامی/پوورەکەی کارەکەی لەدەستداوە لەبەر نامەیەکی Telegram. هاوڕێیەکەی گیراوە لەبەر چیرۆکێکی Instagram. هەژماری مامۆستاکەی کۆپی کراوە و بەکارهێنراوە بۆ ناردنی لیستی خوێندکاران بۆ ڕژێمەکە. خوێنەرەکە پێشتر خۆی گونجاندووە لەگەڵ مۆدێلێکی هەڕەشە کە زۆربەی تیمەکانی بەرهەم هەرگیز مۆدێلیان نەکردووە.

لەبەر ئەوە، پرسیاری دیزاین لە *چۆن ئەمە شادمانکەر بکەین* دەگۆڕدرێت بۆ *خراپترین شت چییە کە دەتوانێت بەسەر ئەم خوێنەرەدا بێت ئەگەر سیستەمەکەمان تەواو بەو شێوەیەی مەبەستمان بووە کار بکات.*

بڕیارە گۆڕاوەکان

کاتێک بەجدی ئەو پرسیارە وەردەگریت، سیستەمی دیزاین تەسک دەبێتەوە. هەندێک لەوەی لە Raaznetدا بڵاومان کردەوە — بڵاوکراوەیەکی دژە-چاودێری بە زمانی فارسی کە خزمەت بە خوێنەران لەناو ئێراندا دەکات — داهێنان نەبوو. ئەنجامی ئەوە بوو کە پرسیارەکەمان بە دەنگی بەرز کرد، پاشان ڕەتمان کردەوە دەوروبەری وەڵامەکە بڕازێنینەوە.

هیچ JavaScriptی لایەنی سێیەم لە هیچ شوێنێکی ماڵپەڕەکەدا نییە. نە شیکاری، نە فۆنت، نە دانانی ناوەڕۆکی دەرەکی، نە ئەو SDKیەی کەسێک بەخۆڕایی پێشکەشی کردین لە بەرامبەر لۆگۆی فرۆشیارێک. هەر سکریپتێکی دەرەکی بانگهێشتنێکی تۆڕە کە دەتوانرێت لەلایەن هەرکەسێکەوە کە لەنێوان خوێنەر و سێرڤەرەکەماندا دادەنیشێت پشکنین بکرێت، ئاراستە بکرێتەوە، یان شوێنپێی لێ بدۆزرێتەوە، و تێچووی ئەو تایبەتمەندییە خوێنەر دەیدات، لە خراپترین حاڵەتیشدا بە کاتی زیندان. بۆیە ئێمە ئەو تایبەتمەندییەمان زیاد نەکرد.

هیچ کۆمێنتێک نییە. سیستەمی کۆمێنت لەم بارودۆخەدا لە نووسراوەیەکی گشتیی ژووری دانپێدانانەوە نزیکترە تا لە تایبەتمەندییەکی کۆمەڵگا. هەستی کۆمێنتەکانمان — ئەو هەستەی کە خەڵکانی دیکە ئەمە لەگەڵتدا دەخوێننەوە — گۆڕی بۆ تێبینی ئیدیتۆر و نامەی خوێنەران کە بە کۆمەڵ بڵاومان کردنەوە، بە ڕەزامەندیی ڕوون، و بە وردەکاری ناسنامەی خوێنەران دووبارە نووسراوەتەوە یان لابراوە.

هیچ هەژمارێک بۆ خوێندنەوە پێویست ناکات. هەژمار لیستێکە، لیست ئامانجێکە، و ئێمە نەمانویست بنکەدراوەیەکی ناڕازیبووان بەڕێوە ببەین کە ڕێک بەشداری بڵاوکراوەکەمان بوون.

چەندین دۆمەینی ئاوێنە، لەسەر تۆمارکەرەوەی جیاواز، لە دەسەڵاتی یاساییی جیاواز، بۆ ئەوەی ئەو ماڵەی یەکەم جار دەشکێت ئەو ماڵە نەبێت کە زۆربەی خوێنەران پشتی پێ دەبەستن. ئەوەی داگیر دەکرێت جێگۆڕکێی بۆ دەکرێت؛ داگیرکردنەکە بەڵگەنامە دەکرێت؛ خوێنەر ڕاهاتوو دەبێت لەسەر ئەو بیرۆکەیە کە URLـەکە لەوانەیە بگۆڕدرێت و بڵاوکراوەکە هێشتا لەژێر ناوێکی دیکەدا لەوێ دەبێت.

بە زمانی بەرهەم، هەریەکە لەمانە گەڕانەوەیەکە بۆ دواوە — پێوەرەکانی ئاڵوگۆڕ نزمترن، ئەتریبیوشن خراپترە، هیچ ڕیتارگێتینگێک نییە، فەنێڵێک کە بۆ هیچ شتێک ناڕوات. بە زمانی دیزاین، ئەوانە تاکە وەڵامی ڕاستگۆیانەن بۆ ئەو پرسیارەی کە خوێنەر لە ڕاستیدا کێیە.

ئەو دەستەواژەیەی بواره‌کە بەردەوام لێی دوور دەکەوێتەوە

ناوی ڕێزدارانە بۆ ئەم جۆرە کاری دیزاینە *پرایڤاسی*یە. بەڵام وا نییە. پرایڤاسی ئەو شتەیە کە بەدەستی دەهێنیت کاتێک لە بەنێری کووکی شوێنکەوتن ڕەتی دەکەیتەوە. ئەوەی من باسی دەکەم بناغەی سەلامەتییە کە لەژێریدا سیستەمی دیزاین وازی لێ دەهێنێت سیستەمی دیزاین بێت و دەبێتە درێژکراوەیەکی هەرکەسێک کە کلیلەکانی ژێرخانی لەژێریان هەیە.

زۆربەی پەروەردەی دیزاین ئەمە فێر ناکات، زۆربەی سیستەمەکانی دیزاین ئەمەیان تێدا نییە، و زۆربەی پێداچوونەوەکانی بەرهەم بەشێکیان نییە کە ئەمە تێیدا بژیت. پێداچوونەوەکار پرسیار دەکات دەربارەی دەستگەیشتنەوە، کارایی، یەکگرتووی براند، ڕازاندنەوەی بینراو، هەندێکجاریش جوڵە. ئەو پرسیارەی کە دەیتوانی ڕزینەکە بگرێت — *ئەگەر بەکارهێنەرەکەمان هەڵە بێت لەسەر ئەوەی ئەمە چەند سەلامەتە، چی بەسەریدا دێت* — لەناو لیستی پێوانەکاندا نییە، بۆیە لیستی پێوانەکان بەرز نمرە دەدات و ڕزینەکە بڵاو دەکرێتەوە.

ئەمە چی مانایەکی هەیە بۆ ماوەی دیزاین

ناڵێم هەموو تیمێکی بەرهەم پێویستی بە مۆدێلی هەڕەشە هەیە. دەڵێم ئەو کەسانەی پێیان وایە ئەم پرسیارە پەیوەندی بەوانەوە نییە زۆرجار هەڵەن، و ئەم هەڵەیە زیاتریش دەبێت.

ئەو خوێنەرەی پێویستی بەوەیە کە بەجدی ئەمە وەربگریت تەنها لە تاران یان یانگۆن یان ڕیاز نییە. هەروەها ئەو هاوسەرەیە کە دەردەخات، شوێنی جوگرافیایی لەلایەن تایبەتمەندییەکی کۆمەڵایەتی ئەپلیکەیشنێکی وەرزشییەوە هاوبەش دەکرێت. کرێکارە بێ بەڵگەنامەکەیە کە دۆخی کۆچبەرییەکەی لە ڕێگەی یەکگرتنی سیستەمی موچەوە ڕزین دەبێت. گەنجە ترانسی تەمەنلاوانەکەیە کە ناوی بەکارهێنانی لەسەر ماڵپەڕی یاری منداڵان دەگەڕێتەوە بۆ ئیمەیلی قوتابخانەکەی. ڕۆژنامەنووسەکەیە کە لیستی سەرچاوەکانی لەناو کۆنتاکتەکانی Slackدا دەژیێت. بەڵگەدەرەکەیە کە PDFـەکەی پیکسڵێکی شوێنکەوتنی تێدایە کە تیمی یاسایی لەبیریان کردووە لای بدەن.

ئەم بەکارهێنەرانە وەک بەشێکی جیاواز لە شیکاریدا دەرناکەون. وەک حاڵەتی سنوورەوە دەردەکەون کە بێدەنگانە لە دیکی پێرسۆنادا لادەبردرێن، چونکە دیکەکە زۆر ئاڵۆز دەکەن بۆ کۆبوونەوەی گشتی. بەرهەمەکە بۆ بەکارهێنەری ناوەندی بڵاو دەکرێتەوە — ئاسوودە، باش پەیوەستکراو، بێ چاودێری — و ئەو خوێنەرەی بێدەنگانە لە دیکەکە بڕاوە، بە ئاماری، هەروەها ئەو خوێنەرەیە کە زۆرترین پێویستی بە بەرهەمەکەی هەبووە.

دیزاینکردن بێ ئاگایی سیاسی بێلایەن نییە. دەنگدانێکە، کە هەر جارێک تایبەتمەندییەک بڵاو دەکرێتەوە دەدرێت، بە قازانجی ئەو بەکارهێنەرەی سیستەمەکە پێشتر بۆ خزمەتکردنی دروستکراوە. خوێنەری تاران لەمەدا حاڵەتێکی سنووردار نییە؛ ئەوان تاقیکردنەوەی بارگرانین کە ماوەی سیستەمەکە یان تێدەپەڕێت یان ناتێدەپەڕێت، و ئەنجامەکە زۆرجار پێت دەڵێت ئایا ماوەی بەرهەمەکە لەگەڵ خۆیدا ڕاستگۆیە یان نا.